मस्को । रुसले आणविक निशस्त्रीकरण सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र संघ सम्मेलनको संयुक्त घोषणाको उल्लंघन गरेको छ। आणविक अप्रसार सन्धि, जसलाई प्रत्येक पाँच वर्षमा यसको १९१ हस्ताक्षरकर्ताहरू द्वारा समीक्षा गरिन्छ, आणविक हतियारहरूको फैलावट रोक्नको उद्देश्य हो । रसियाले युक्रेनको आणविक प्लान्टहरू, विशेष गरी जापोरिज्जिया वरपरको सैन्य गतिविधिहरूमा गम्भीर चिन्तालाई उदृत गर्दै मस्यौदा पाठमा आपत्ति जनाएको छ।
२०१५ मा अन्तिम समीक्षामा सहभागीहरू पनि सम्झौतामा पुग्न असफल भए । २०२० मा हुने भनिएको २०२२ को बैठक कोभिड १९ महामारीका कारण ढिला भएको थियो । न्यूयोर्कमा चार हप्ता लामो सम्मेलन पछि संयुक्त घोषणामा सहमत हुन असफल भयो ।
अष्ट्रेलियाका विदेशमन्त्री पेनी वोङले सम्झौताको अभावमा आफू निराश भएको बताइन् । 'रसियाले अन्य सबै राज्यहरूले स्वीकार गरेको प्रस्तावित पाठमा सम्झौता गर्न अस्वीकार गरेर प्रगतिमा बाधा पुर्यायो,' उनले भनिन् । अमेरिकी प्रतिनिधि, राजदूत बोनी जेन्किन्सले भने, 'संयुक्त राज्य अमेरिका यस नतिजामा गहिरो पश्चाताप गर्दछ, र अझ बढी रुसका कार्यहरू जसले हामीलाई आज यहाँ पुर्यायो।'
रसियाले युक्रेनी पावर प्लान्टहरू वरपरको सैन्य गतिविधिहरूमा गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्ने पाठको एक खण्डको विरोध गरेको छ । जापोरिज्जिया आणविक प्लान्ट, जसलाई रूसले युक्रेनको युद्धको सुरुमा कब्जा गरेको थियो । मस्यौदा खण्डले ती सैन्य गतिविधिहरूको परिणामस्वरूप त्यस्ता स्थानहरूमा सक्षम युक्रेनी अधिकारीहरूले नियन्त्रण गुमाएको र सुरक्षामा उनीहरूको गहिरो नकारात्मक प्रभाव" मा पनि टिप्पणी गरेको छ।
रुसका प्रतिनिधि इगोर विस्नेभेत्स्कीले मस्यौदाको अन्तिम पाठमा सन्तुलन नभएको बताए । 'हाम्रा प्रतिनिधिमण्डलको केही अनुच्छेदहरूमा एउटा प्रमुख आपत्ति छ जुन स्पष्ट रूपमा राजनीतिक प्रकृतिको छ,' उनले भने । अन्य देशहरूले पनि पाठसँग असहमत रहेको बताए । अन्तिम कागजात सम्मेलनमा सबै देशहरूको स्वीकृति आवश्यक थियो। नेदरल्याण्ड्स र चीन लगायत धेरै देशहरूले कुनै पनि सहमतिमा पुग्न नसकेकोमा निराशा व्यक्त गरेका छन्।
डचहरूले भने, 'तिनीहरू उपयोगी छलफलहरूमा सन्तुष्ट थिए, तर हामी सहमतिमा पुग्न नसकेकोमा धेरै निराश।'
यसैबीच, चिनियाँ राजदूतले भने, 'सम्झौताको अभाव भए पनि, यो प्रक्रिया "साझा सुरक्षा र वास्तविक बहुपक्षीयताको महत्त्वपूर्ण अभ्यास थियो।'
आणविक हतियार उन्मूलन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय अभियानले जव खेद व्यक्त गर्यो तव 'एक वर्षमा जब आणविक-सशस्त्र राष्ट्रले गैर-आणविक हतियार राष्ट्रमाथि आक्रमण गर्यो, विश्वका लगभग सबै देशहरूको बैठकले आणविक निशस्त्रीकरणमा कदम चाल्न असफल भयो । यता वाशिंगटनमा आधारित हतियार नियन्त्रण संघले सम्मेलनले सन्धि र विश्वव्यापी सुरक्षालाई सुदृढ गर्ने अवसर गुमाएको प्रतिनिधित्व गरेको बताएको छ।
१७० देशहरूद्वारा समर्थित गैर-प्रसार सन्धि, अमेरिका, रुस, फ्रान्स, बेलायत र चीन लगायत साइन अप गर्ने देशहरूले आफ्ना भण्डारहरू घटाउन र अरूलाई आणविक हतियारहरू प्राप्त गर्नबाट रोक लगाउन प्रतिबद्ध गर्दछ।
गत हप्ता, जाफोरीझिजिया प्लान्टलाई पावर ग्रिडबाट अस्थायी रूपमा विच्छेद गरिएको थियो, जसले सम्भावित विकिरण प्रकोपको डर बढाएको थियो । रुसको सेनाले मार्चको सुरुमा युरोपको सबैभन्दा ठूलो आणविक प्लान्टको नियन्त्रण लिएको थियो, तर यो अझै पनि कठिन परिस्थितिमा युक्रेनी कर्मचारीहरूले सञ्चालन गरिरहेको छ।
संयुक्त राष्ट्रको आणविक पर्यवेक्षक, अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीले आउँदो दिनहरूमा जापोरिझहिया प्लान्टको भ्रमणको आयोजना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । त्यहाँका सुविधाहरूको निरीक्षण गर्ने छ । गत हप्ता, रूसले आइएइए निरीक्षकहरूलाई प्लान्ट भ्रमण गर्न अनुमति दिने बताएको थियो।
