२०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा दाङबाट निर्वाचित कांग्रेसका राजु खनाल अहिले प्रदेशसभा निर्वाचनमा भिडेका छन् । दाङ क्षेत्र नम्बर २ (क) बाट प्रदेशसभा निर्वाचनमा भिडेका खनालले गठबन्धनको बलियो शक्ति रहेको यो क्षेत्रमा आफ्नो जित सहज दाबी गरेका छन् । मूलतः मतदाताहरुमा अघिल्ला जनप्रतनिधिहरुबाट हुन नसकेका कामहरुको बिश्लेषण भैरहेको भन्दै खनालले मतदाताहरुको आधारभूत आवश्यक्ता प्रदान गर्ने सामथ्र्य आफूमा रहेको दाबी गर्छन् । खनाल संग उनको चुनावी एजेण्डा र चुनाव जित्ने आधारका बिषयमा केन्द्रीत रहेर गरिएको कुराकानी ।

मतदाताहरुको मनोभाव कस्तो पाउनु भयो ?

मेरो चुनावी क्षेत्र अन्तर्गत बंगलाचुली गााउँपालिकाका केहि स्थानमा केहि दिन अघिको बर्षाका कारण क्षेती पुगेको छ । कतै पहिरोले बाटो बन्द भएको अवस्था, कतै घर भत्कीएको÷चर्किएको अवस्था छ  । यसर्थ त्यहाँ चुनावमा भन्दा पनि आफ्नै व्यवस्थापनको चिन्ता छ । समग्रमा मेरो चुनावी दौडका क्रममा मैले बुझेको र सत्य कुरा के हो भने यो भन्दा अगाडी पनि नेतृत्वमा पुर्यायौँ, काम भएनन् । विकासका समस्या छन् ।

सडकको, खानेपानीको समस्या यथावत छ । विद्यालयको समस्या छ । स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी छैनन् भन्ने खालका गुनासा छन् । र यि गुनासाहरु नयाँ हैनन्,हिँजो जुन खालका गुनासाहरु थिए, अहिले पनि उनै मागहरु राखिरहेको अवस्था छ । र मैले पनि यी बिषयहरुका सन्दर्भमा प्रष्ट पार्ने, ति कामहरु पुरा गर्ने प्रतिवद्धताा पनि गरिरहेको छु । र यी कामहरु गर्न सकिन्छ पनि म मा त्यो सक्षमता छ  । र मैले मतदाताहरुका यीनै माग सुन्न, गुनासा सुन्न भेटघाटलाई तिब्र बनाएको छु र ति समस्या समाधानका लागि कसरी काम गर्न सकिन्छ भन्ने निक्र्यौल पनि गरिरहेको छु । 

राजनीति प्रति मतदाताहरुको दृष्टिकोण कस्तो छ ? 

बिगतमा पनि हामीहरुले तपाईलाई सधैँ साथ दिँदै आयौँ,तर जुन स्थिरताको कल्पना भएको थियो त्यो भएन भन्ने गुनासो छ । यो गुनासो समग्र राजनीति प्रतिको गुनासो हो । राजनीतिक दलहरु स्थिरताको पक्षमा लाग्नु होला, हामीहरुलाई सुख सुविधा प्रदान होला भन्ने आशा गरेका थियौँ भनेर मतदाताहरुले गुनासो राख्नु हुन्छ । त्यसमा पनि संविधान निर्माण पछिको अवस्थाबाट मतदाताहरु अझ बढि आशाबादी भएको मैले पाएँ । 
तर त्यो आशा पुरा भएन भन्ने नै मतदाताहरुको गुनासो छ । तर देश पुनः राजनीतिक द्धन्द्धमा जस्तै परेको अहिलेको अवस्थाले मतदाताहरुमा थप निराशा पैदा भएको छ । यसर्थ राजनीतिक नेतृत्व प्रतिको आक्रोश छ, दलहरुले केहि गर्न सकेनन् भन्ने गुनासो स्वाभाविक पनि छ । तर यसलाई हामी राजनीतिकर्मीहरुले गम्भिर ढंगबाट मनन गर्नु पर्छ । संविधान निर्माण पछि राजनीतिक स्थिरताको परिकल्पना हामीले पनि गरेका थियौँ ।

र पाँच बर्ष सम्मै स्थिर सरकार बन्छ र यसले जनताका आधारभूत आवश्यक्तालाई सम्बोधन गर्न भन्ने लागेको थियो । तर त्यो हुन सकेन । तर भएका उपलब्धीहरुलाई समेत भत्काउने प्रयासहरु पनि भए । यसले गर्दाखेरी आम नागरिकमा निराशा छ । तर यसको निकासका लागि फेरी राजनीतक दलहरुले नै दिने हो । हामीले भएका उपलब्धीको रक्षा र आधारभूत आवश्यक्ता सम्बोधनका लागि गठबन्धन गरेर अगाडी बढेका छौँ भनेर मतदाताहरुलाई भनिरहेका छौँ, मतदाताहरुलाई बुझाउने प्रयत्न गरिरहेका छौँ । 

मतदाताहरुको गुनासो सम्बोधन गर्ने तपाईका ठोस अजेण्डा ? 
अ

ब हिँजोको सोँचले हैन, अब जनता प्रति केन्द्रीत हुनै पर्छ । जनता प्रति उत्तरदायि भएर कार्यक्रम, नीति निर्माणगर्नै पर्छ । विगतमा पनि तपाईहरुले सुन्नु भयो, रेल कुदाउने आश्वासन हिँजो दिईयो । अनि पानी जहाजमा घुमाउने आश्वासन दिईयो । खानेपानीको सुविधा दिन सकेका छैनौँ तर पाईपबाट ग्याँस उपलब्ध गराउने सपना बाँडियो । यस्ता असम्भव सपनाहरु पुरा हुने अवस्थामै नरहेका आश्वासनहरु थिए ।

यसले आम नागरिकलाई पनि के भयो भने मतदातहरुमा ठूलो भ्रम पैदा भयो । अनि राजनीतिक दलहरुले झूठै बोल्छन् भन्ने प्रमाणित पनि भयो । यसर्थ अहिले हामीहरुले के भनिरहेका छौँ भने जे गर्न सक्छौँ, त्यो मात्रै बोल्छौँ । तत्कालीन रुपमा सबै ठाउँमा सहज यातायात सेवा उपलब्ध हुन सकोस् । सहज रुपमा हाम्रा सन्ततीहरुले गुणस्तरिय शिक्षा आर्जन गर्न सकुन् ।  हरेक नागरिकका लागि गुणस्तरिय स्वास्थ्य सेवाको पहुँच कायम होओस् ।

कृषकहरुले समयमै मल बिउको पाउन सकुन् । र कृषकहरुलाई दिन सकिने राहतका कार्यक्रहरु तयार पारेर अघि बढ्ने मेरो योजना हो । प्रकृतिक स्रोत साधनको संरक्षण र प्रवर्धन गरेर यहाँ रोजगारीको सृजना गरिनु आवश्यक्ताको बिषय हो । यसर्थ म यो वातावरण निर्माणका लागि लागि परेको छु, लाग्ने छु र यसको सकारात्मक नतिजाका लागि सफल पनि हुने छु । म उम्मेदवार भएकोले पनि यहि अजेण्डामा केन्द्रीत छु ।

संसद विघनको ‘राजनीतिक प्रयास’ ले मतदाताहरुको मनोभाव कस्तो बनेको छ ?

यसले धेरै निराशा बढायो । चुनावका बेलामा झूठ बोल्छन् र अल्मलाउँछन् तर काम भने उल्टो गर्छन् भन्ने आम बुझाई बनेको छ । बुद्धिजिवीहरुमा पनि राजनीतिक नेतृत्व प्रति आक्रोश छ । त्यसबाट हामीहरुले गल्ती महशुस गरेर अब आउने पुस्ताले मतदाताको त्यो भावनालाई समेटेर गल्ती नगर्ने चेष्टा गर्नुपर्छ । यदि हामीहरुले यसलाई करेक्सन गरेर जान सकेनौँ भने अझ बढि आक्रोश बढ्छ , यथार्थलाई स्वीकार्नु पर्छ ।

र यहाँले भने जस्तो संविधान मास्ने प्रयास जसरी कुनै एक दल बिशेष एमालेले गर्न खोज्यो । यसले त्यो गलत कदमको हकदार दल एमालेलाई त सबै भन्दा बढि असर पर्ने नै भयो, तर अरुलाई पनि कतै न कतै मुछ्दै जाने भयो नि । पाँच बर्ष सम्मको म्याण्डेट सहित स्थिर सरकारको परिकल्पना हामीहरुले गर्यौँ । ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’ को आशा देखाएको सरकारको नेतृत्व गरेको दलबाट ठिक उल्टो भयो । सविधान मास्न खोज्ने हर्कत हुनुलाई आम मतदाताहरुले सहि कि गलत भनेर सहजै बुझ्ने कुरा हो ।

स्थिर भनेर परिकल्पना गरिएको सरकारका पालामा भएको अनियमीतता,प्रस माथिको अधिकार कुण्ठित गरिनु आमनागरिकको हित अनुकुलका कामहरु भएनन् । तत्कालीन प्रधानमन्त्रीबाट हरेक शक्तिलाई आफू माथि केन्द्रीत गरेर सर्वसत्तावादी शासक बनेर राज्य सत्ता सञ्जालन गर्न थलियो । अनि कोरोना संक्रमणका बेला नागरिकहरु छट्पटाएर बस्नु परेको जर्जर अवस्था थियो । यो बेलामा नागरिकहरुलाई राज्यको सहारा चाहिएको थियो, तर त्यहि बेला नागरिकका लागि खरिद भएका स्वास्थ्य सामाग्रीमा भएका घोटालाले आम नागरिकहरुलाई तत्कालीन राज्य संयन्त्र प्रति झनै बढि क्रुद्ध बनाएको हामीले देख्यौँ ।

अनि मुलुकको मुल कानुनलाई च्यात्ने प्रयत्न कति सम्म जायज भन्ने प्रश्न आम रुपमा उठ्यो । एउटा प्रधानमन्त्री आफू अल्पमतमा पर्छु कि भन्ने त्रासमा संसदै विघटन सम्मको हर्कत पनि भए । यी समग्र गलत कामहरुका कारण पनि जनतामा निराशा उच्चतम् रुपमा पैदा भयो र मतदाताहरुले प्रत्यक झूठको हिसाव राखेका छन् ।

हामी अहिले तिनै गलत कदमको बिरोधी शक्तिहरु मिलेर गठबन्धनमा छौँ । हाम्रो अहिलेको अजेण्डा पनि के हो त भन्दा मुलुकमा भएका उपलब्धीहरुको रक्षा हाम्रो पहिलो प्राथमिकता हो । त्यसपछि जनताको सेवा सुविधाका लागि हाम्रो अको मूल प्रतिवद्धता हो । 

तपाईले गठबन्धनको कुरा गर्नु भयो, चुनावमा यसको कार्यान्वयनको पाटोलाई कति मजबुत देख्नु हुन्छ ? 

आउँदो निर्वाचनमा अझ कस्सीएर जान्छ । हिँजो स्थानीय तहको चुनावमा गठबन्धन कार्यान्वयनको पहिलो अभ्यास भयो । एउटा पार्टीको चुनाव चिन्हमा अर्को पार्टीका मतदाताहरुले मत हाल्ने अभ्यासको सुरुवात हिँजो भयो । यसको कार्यान्वयनमा केहि सामान्य कमजोरी भए होलान् । र अर्को कुरा मतदानका क्रममा देखिएको मतपत्रको उल्झनका कारण बदर मतको संख्या बढेर गयो र घोराही उपमहानगरको परिणाम हाम्रो अनुकुल हुन सकेन ।

तर अहिले मतदाताहरु सबै सचेत हुनुहुन्छ । मतपत्रको उल्झन पनि अहिले त्यस्तो जटिल छैन । र गठबन्धनलाई मजबुत बनाएर राष्ट्रहितका पक्षमा सबै अडिग रहनु पर्छ भन्ने बुझाई आम मतदाहरुमा परेको छ । यसले पनि गठबन्धन कार्यान्वयनको पाटो बलियो बनेर आगामी निर्वाचनमा गठबन्धनको सहज जीत प्रष्टै देखिएको छ । समस्या हामी गठबन्धन भित्र छैन , तर यसमा एमालेले फरक दलको चुनाव चिन्हमा किन मत हाल्ने ? भनेर गठबन्धनका मतदाताहरुलाई भड्काउन खोजिरहेको अवस्था चाहिँ छ । एमालेले मतदाता सम्म लैजाने अजेण्डाहरु त कुनै पनि छैन ।

अनि कांग्रेसीको घरमा गएर माओवादीलाई किन भोट हाल्नु हुन्छ ? अनि माओवादीको घरमा गएर कांग्रेसले माओवादीलाई भोटै हाल्दैन तपाईहरुले किन हाल्ने ? भनेर यस्ता खालका गठबन्धनका बिचमा भिडाउने खालका भ्रमहरु फैलाउने खालका कामहरु एमालेले गरिरहेको छ । यो भ्रमका कारण गठबन्धनको केहि मत आर्जन गर्न सकिन्छ कि भन्ने एमालेको प्रयास हो, तर एमालेले सोचे जस्तो समस्या गठबन्धनमा छैन ।

हिँजो भन्दा अझ कसिलो अवस्थामा अहिले गठबन्धन अगाडी बढेको छ । यदि हामी अहिले चुक्यौँ भने फेरी राजनीतिक अस्थिरतामा मुलुक जान्छ भन्ने चेत गठबन्धनका नेता देखि तल्लो तहका कार्यकर्ताहरु सम्मै छ । 

कांग्रेसले आफ्नो योगदानको जस लिन सक्दैन, अरुले लिन्छन् र चुनावी अजेण्डा बनाउँछन् भन्ने चर्चा चल्छ नि , यो सत्य हो ?

यो सत्य हो । मुलुकमा भएका हरेक उपलब्धीको जस एमालेले लिन खोजिरहेको छ । मैले उदाहरणकै रुपमा भन्छु म अहिले जुन निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार बनेको छु , यो क्षेत्रमा अघिल्लो पटक एमालेका नेता शंकर पोख्रेल निर्वाचित हुनु भयो र मुख्यमन्त्री पनि बन्नु भयो । उहाँ अहिले प्रतिनिधिसभा सदस्यको उम्मेदवार पनि हुनुहुन्छ । उहाँले हिँजो निर्वाचित भएको क्षेत्र अन्तर्गत बंगलाचुली गाउँपालिकामा के काम गर्नु भयो ? म उहाँलाई सोध्न चाहन्छु ।

म धेरै पटक त्यहाँ पुगेँ, तर उहाँले मैले यसो काम गरेँ भनेर देखाउने एउटा ठाउँ छैन । तर उहाँकै दलका कार्यकर्ताहरुले अन्य ठाउँका योजनाहरुलाई हामीहरुले गरेका हौँ भनेर प्रस्तुत गरिरहनु भएको छ । मैले फेरी पनि प्रश्न गरेँ कि हिँजो मुख्यमन्त्री भएका शंकर पोख्रेलले गरेका काम खोई ? एउटा त देखाउनुस् । यसर्थ उहाँहरुले आफूहरुले गलत प्रचारबाजी गरेर हरेक उपलब्धीको जस लिन खोज्नु हुन्छ, यो उहाँहरुको प्रबृत्ति नै हो ।तर मतदाताहरुलाई यसरी गलत प्रचारबाजी गरेर अब अल्मल्याउन सकिने छैन । मतदाताहरुले सत्य के हो ? भनेर बुझिसक्नु भएको छ ।  

चुनाव जित्ने आधारहरु के छन् ? 

पहिलो कुरा म संविधान सभा सदस्य हो । म यहि निर्वाचन क्षेत्रबाटै निर्वाचित भएर संविधान लेखन जस्तो महत्वपूर्ण ऐतिहासिक काममा सहभागी भएँ  । यससंगै मैले यहाँको विकास निर्माणका लागि मेरो अर्को प्रतिवद्धता थियो । मैले संविधान निर्माण र विकास निर्माण दुईवटै प्रतिवद्धता पुरा गरेँ । गत प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा पनि म उम्मेदवार बनेँ । त्यो बेला पनि मलाई मतदाताहरुले मायाँ गर्नुभयो ।

तर त्यो बेला माओवादी र एमालेको गठबन्धनका कारण म पराजित बन्न पुगेँ । र अहिले पनि मतदाताहरुको भरोसा म प्रति छ । किनभने म हिँजो सांसद निर्वाचित भएका बेला पनि कांग्रेस सरकारमै थियो । त्यो बेला म माथि लाञ्छना लगाउने कुनै ठाउँ मैले दिएन । यसले काम गर्न सकेन, आर्थिक हिनामिनामा जोडियो भनेर मैले कतैबाट गुनासो गर्ने ठाउँ दिएनँ । यि संगै हरेक गलत अनियमीतताका कुरामा मेरो नाम जोडिएन ।

यसर्थ यो काम गर्ने मान्छे हो भन्ने बुझाई म प्रति मतदाताको छ । त्यसमा पनि म आन्दोलनबाट आएको व्यक्ति हिँजो पञ्चचायत बिरोधी आन्दोलनमा बिद्यार्थी आन्दोलनबाट निरन्तर राजनीतिमा सकृय रहेको मान्छे हुँ म । एउटा सामान्य परिवारबाट राजनीतिमा आएको मान्छे यसलाइ सेवा भावले मैले जसरी अगाडी बढाएको छु एउटा उम्मेदवारको रुपमा मलाई हेर्ने सकारात्मक दृष्टिकोण यो छ । अनि अहिले मेरो प्रदेश सभा क्षेत्र भनेको गठबन्धनको राम्रो पकड भएको क्षेत्र हो । यसर्थ सहजता पूर्वक हामीले चुनाव जित्ने आधार छ । र म प्रतिको मतदाताको प्रेम, सद्भावले पनि मलाई जित दिलाउँछ ।